Imeko: Inkcazo, imigaqo kunye neendlela

THE ukupakishwa yinkqubo ekuthi ngayo iingcamango, iinkolelo, okanye iindlela zokuziphatha zimiliselwe okanye zomelezwe kumntu okanye kwiqela. Isoloko isetyenziswa kwiimeko ezahlukahlukeneyo—enoba yeyokufundisa, yezentlalo, yezopolitiko okanye yezoshishino—isebenza njengesixhobo esinamandla sokuphembelela nokulungisa indlela abantu abacinga ngayo nabenza ngayo izinto. Kule nqaku, sihlolisisa nzulu ingcamango “yenkcazo yesimo” kunye neendlela ezisisiseko, ukutsala imizekelo evela kubomi bemihla ngemihla kunye neenkqubo zentlalo.

Yintoni ukulungiswa? Inkcazo kunye nengqiqo

I-Conditioning, kwi-psychology, ibhekisela kwiseti yeenkqubo apho indlela yokuziphatha okanye impendulo iqiniswe ngayo ngokuvezwa ngokuphindaphindiweyo kwi-stimuli ethile. Lo mcimbi usekelwe kwimigaqo yokuphindaphinda kunye nokudibanisa. Ngalo lonke ixesha umntu ehlangabezana nemeko ethile, i-stimulus okanye igama, ngokuthe ngcembe baphuhlisa impendulo ezenzekelayo, ephantse ibe yi-reflexive. Ngoko ke, ukulungelelaniswa kuyindlela yokufunda nokusabela kwiziganeko ezisingqongileyo, eziphembelela indlela esiziphatha ngayo nakwizigqibo zethu.

Kukho iindlela ezimbini eziphambili zokujonga imeko kwipsychology: i-classical conditioning kunye ne-operating conditioning. Ngamnye kubo usebenzisa iindlela ezahlukeneyo kunye neenjongo zokuphembelela indlela yokuziphatha.

Imeko yeClassical: Ukufunda ngoMbutho

I-Classical conditioning, efunyenwe yi-physiologist u-Ivan Pavlov, isekelwe kumgaqo wobudlelwane. Ngokutyhila ngokuphindaphindiweyo umntu kwizinto ezimbini ezivuselelayo, kunokwenzeka ukudala unxibelelwano phakathi kwezi zibini. Ngokomzekelo, ukuba isandi esithile sinxulunyaniswa nesiganeko esimyoli, eso sandi sinokuvuselela imvakalelo eyakhayo sihlandlo ngasinye siviwa.

Kuluntu lwethu, i-classical conditioning isetyenziselwa ukuphembelela izimvo kunye neemvakalelo zomntu. Ngokomzekelo, kwimeko yezopolitiko, ukudibanisa amagama afana ne “inkululeko”, “ilizwe lasekhaya” okanye “ukulingana” kunye nemifanekiso yentlalontle kunye neemeko zokhuseleko lwabantu ukuba bamkele kwaye baxabise iingcamango okanye iintetho. Amagama, ngokuphindaphindwa nokunxulunyaniswa nemilinganiselo efanelekileyo, ngokuthe ngcembe abeka abantu ukuba babethelele ukubaluleka kwethuku kubo.

Imeko yokusebenza: Ukufunda ngeziphumo

Imeko yokusebenza, ithiyori ngu-B.F. Skinner, ibandakanya ukufunda ngeziphumo. Olu hlobo lwemeko luxhomekeke ekomelezeni okanye ekohlwayeni ukukhuthaza okanye ukuthomalalisa ukuziphatha okuthile. Ngokomzekelo, umntwana ofumana umvuzo wokuziphatha kakuhle uya kulungiswa ukuphinda loo kuziphatha.

Kwimeko yezentlalo okanye yezopolitiko, lo mgaqo uguqulela kwimivuzo engokomfuziselo okanye isohlwayo. Iintetho ezikhuthaza iimpawu okanye iindlela zokuziphatha zomeleza ezi mpawu ebantwini. Ngokwahlukileyo koko, abo babagxekayo okanye babajongela phantsi abantu ukuba baphephe ezi ndlela zokuziphatha. Ngokomzekelo, amabinzana axabisa “umanyano” okanye “umanyano” akhuthaza ukuziphatha okuthobelayo, ngoxa abo bacel’ umngeni ezi milinganiselo maxa wambi bajongwa “njengabachasayo” okanye “ababi.”

Ukulungiswa kwamagama: Impembelelo yeentetho kunye nonxibelelwano

Amagama adlala indima ephambili kwinkqubo yokumisela imeko, ngakumbi kwezopolitiko nezentlalo. Iintetho zenzelwe ukusebenzisa amagama angundoqo achukumisa iimvakalelo kunye nobunikazi babantu. La magama, njengokuthi “ilizwe lasekhaya,” “inkululeko,” “ukulingana,” “nemilinganiselo,” asetyenziswa kungekhona nje ukomeleza umfanekiso othile woluntu, kodwa nokumisela abantu ukuba basabele ngendlela eqikelelwayo.

Ukuphindaphindwa okuthe gqolo kwala magama kwiintetho zezopolitiko, kumajelo eendaba, nakwimfundo kudala isakhelo sengqondo apho abantu baziva bekhuselekile ekubambeleleni kwezi ngcamango. Ukulungiswa kwamagama kusebenza njengesakhelo sokuqonda, ukudala imbono efanelekileyo yezinto ezithile. Le nkqubo ithelekiseka nefuthe le-hypnotic: amagama aphindaphindiweyo agxininise imifanekiso kunye neenkolelo engqondweni, okwenza kube nzima ukubuza okanye ukucinga ngokunzulu.

Ukumisela imeko kunye nokukhohlisa: Umba wezopolitiko kunye nentlalontle

Imeko inokuba sisixhobo sokukhohlisa xa isetyenziselwa ukukhokela indlela yokuziphatha kunye neenkolelo kwicala elithile, ngaphandle kokuba abantu bazi ngokupheleleyo. Kwimeko yezopolitiko, oku kubonakala ngokukodwa kwiingxoxo ezifuna ukudala inkcaso phakathi kwezinto “ezilungileyo” kunye “negative”. Abezobupolitika, umzekelo, banokusebenzisa amagama anjengathi “ukhuseleko,” “inkululeko,” nelithi “ukuthand’ izwe” ukumisela inkxaso yemigaqo-nkqubo ethile, benxulumanisa nayiphi na inkcaso “embi” okanye “echasayo” yokuziphatha okanye iinqobo ezisemgangathweni.

Olu hlobo lohlengahlengiso ludala imeko apho ukubuza kuba nzima, nokuba kubikwe. Kwiimeko ezigqithileyo, inokude ifane nohlobo lolawulo lwengcinga, apho abantu bengasaziva bekhululekile ukubuza ngemilinganiselo ebekwe kubo. Ngokulawula amagama kunye neengcinga, amaziko kunye neenkokheli zenza indawo efanayo yokucinga enciphisa ukwahlukana kwezimvo kunye nemibono.

Impembelelo yemeko kwimfundo nakumajelo eendaba

Imfundo kunye namajelo eendaba adlala indima ephambili kwinkqubo yokumisela imeko. Ukusukela ebuntwaneni, abantu bavezwa kumaxabiso kunye neengqikelelo ezithi, ziphindaphindwe ngexesha lokufunda kwabo, zidale izikhokelo zengqondo ezomeleleyo nezihlala zihleli. Umzekelo, iincwadi zezifundo zesikolo, ootitshala kunye neengxoxo zamaziko zisebenzisa amagama aphambili kunye neekhonsepthi ezithi, ekuhambeni kwexesha, zakhe umbono othile wehlabathi.

Amajelo eendaba, wona ayayibethelela le meko ngokusasaza imiyalezo efanayo rhoqo. Uphinda-phindo lwamagama afanayo kunye neengqiqo kulo lonke usasazo, iindaba kunye neengxelo kubumba iinkolelo zababukeli kunye neempendulo. Ngokusoloko bechanabeke kwiintetho eziqhelekileyo, abantu bahlanganisa iindlela zokucinga eziphembelela indlela abalijonga ngayo ihlabathi.

Iziphumo zokumisela imeko ekuboneni nasekuziphatheni

I-conditioning ineziphumo ezinzulu kwimbono kunye nokuziphatha kwabantu ngabanye. Abantu abaneemeko ezithile abadla ngokuthandabuza iingcamango abanazo baze babe nembono yehlabathi ngendlela efanayo naleyo imiliselwe kubo. Lo mcimbi ukhokelela ekwamkelweni okungephi kweenqobo ezisemgangathweni kunye neenkolelo, nokuba azihlali zihambelana nenyani.

Le meko ikwanciphisa ukucinga okunzulu kunye nenyathelo lokuqala lomntu. Abantu abaphantsi komgangatho ukususela kwiminyaka yobudala banokuzifumana bekwimeko yokuxhomekeka kwiingcamango zangaphandle kunye nentetho. Amandla abo okuvavanya ulwazi ngokungqalileyo ayancitshiswa, nto leyo ebashukumisela ekubeni bamkele iimeko ezisenokubonakala zingafanelekanga okanye zingaguquguquki.

Ukumelana nemeko: Ukufumana kwakhona ukucinga okunzulu

Ukulungisa, nangona kunjalo, akuyonkqubo engenakuguqulwa. Kuyenzeka ukuba uqaphele impembelelo yentetho kwaye ufumane kwakhona ukucinga okuphangaleleyo. Kule nto, kubalulekile ukufunda ukubuza imibuzo kwiimfundiso kunye neenkolelo ezifakwe kwiintetho eziphambili. Le ndlela ibandakanya ukucinga komntu, ukukhangela ulwazi olulolunye kunye nohlalutyo lweentetho kunye neengcamango ezisingqongileyo.

Ngokubuza amaxabiso kunye namagama asetyenziswa rhoqo kwiintetho, abantu banokuphuhlisa umbono ombi. Oku kubavumela ukuba babuye umva kwaye benze ukhetho olunolwazi ngakumbi, ngokuhambelana neenqobo zabo kunye neenkolelo zabo, kunokuba baphindaphinde indlela yokuziphatha kunye neenkolelo abazibeke kuzo.

I-Bibliographic reference ekupakisheni

Nazi iireferensi ezisixhenxe zebhayibhilografi malunga nomba wokupakishwa:

1. Clément, Céline. Apprentissage et conditionnements. Paris : Dunod, 2006.
2. Richelle, Marc. Conditionnement. Encyclopædia Universalis.
3. Skinner, Burrhus Frederic. Science et comportement humain. Paris : In Press, 2008.
4. Pavlov, Ivan Petrovitch. Les réflexes conditionnés. Paris : Éditions de la Maison des Sciences de l’Homme, 1993.
5. Bouton, Mark E. Apprentissage et comportement : une perspective contemporaine. Bruxelles : De Boeck Supérieur, 2016.
6. Doron, Roland, et Parot, Françoise (dir.). Dictionnaire de psychologie. Paris : Presses Universitaires de France, 2001.
7. Richelle, Marc. Burrhus Frederic Skinner.

Ezi zingqinisiso zibonelela ngengqiqo enzulu yokulungiswa kwemeko kwicandelo lezengqondo.

Ukuqukumbela

Ukumisela, nokuba kusetyenziswe kwiimeko zemfundo, ezopolitiko okanye ezentlalo, sisixhobo esinamandla sokulawula iingcamango kunye nokuziphatha. Ngokuphinda-phindwa kwamagama angundoqo kunye neenqobo ezisemgangathweni, isebenza ngendlela abantu ababona ngayo kwaye batolike ihlabathi elibangqongileyo. Nangona kunjalo, ukuqonda le nkqubo kuvula indlela yokucinga okuphangaleleyo kunye nenkululeko yokucamngca, ukuvumela abantu ukuba bazikhulule kwimpembelelo yeentetho eziphambili. Ukuqonda inkcazo yemeko kunye neendlela zayo ke ngoko linyathelo lokuqala lokuzimela ngokwengqondo kunye nenkululeko yokwenyani yokucinga.