ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ: ਇਸ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦੇ ਮੂਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ

ਦ ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਹ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਰੂਪ ਨੂੰ ਮਨੋਨੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ‘ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਇਸਦਾ ਮੂਲ, ਇਸਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ।

ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ

ਦ ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਜਾਂ ਸਮਝਦਾਰੀ ‘ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਯਾਦਾਂ ਝੂਠੀਆਂ ਜਾਂ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ।

ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਟਕ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਗੈਸ ਲਾਈਟ (1938) ਅਤੇ ਇਸਦੀ 1944 ਫਿਲਮ ਰੂਪਾਂਤਰਣ। ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪਤੀ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਲੈਂਪ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਬਟਰਫਿਊਜ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ‘ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ

ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਨਜ਼ਦੀਕੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ, ਦੋਸਤਾਨਾ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ। ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਅਕਸਰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਦਬਦਬੇ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਸੀਸਿਸਟਿਕ ਗੁਣਾਂ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਿਕਾਰ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

• ਨਿਯੰਤਰਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ: ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ ਪੀੜਤ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
• ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ਕ Self-image ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ: ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਕੇ, ਗੈਸਲਾਈਟਰ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਆਲੋਚਨਾ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ: ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਜਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ

ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।

1. ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਇਨਕਾਰ

ਗੈਸਲਾਈਟਰ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ: “ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ” ਜਾਂ “ਤੁਸੀਂ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ”। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ‘ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

2. ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ

ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ: “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” ਇਸ ਚੁੱਪ ਲਈ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਜਾਂ ਗੈਸਲਾਈਟਰ ਨਾਲ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਗੁਆ ​​ਨਾ ਜਾਵੇ।

3. ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ

ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਪੀੜਤ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ: “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ” ਜਾਂ “ਤੁਸੀਂ ਗਲਤ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।”

4. ਡਾਇਵਰਸ਼ਨ

ਗੈਸਲਾਈਟਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਮੋੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਐਪੀਸੋਡ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ: “ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।”

5. ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ

ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੀੜਤ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਗੈਸਲਾਈਟਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ “ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ” ਜਾਂ “ਇਹ ਇੱਕ ਵੇਰਵਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੌਦਾ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?” » ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ।

6. ਭੌਤਿਕ ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ

ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਹਮਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਕਟ ਜਾਂ ਇਸਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸਰੀਰਕ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋ।”

7. ਵਿਚੋਲੇ ਦੁਆਰਾ ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ

ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ

ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਸ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਠੋਸ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ:

• Romantic ਰਿਸ਼ਤੇ: ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ “ਪੈਰਾਨੋਇਡ” ਕਹਿ ਕੇ ਸਬੂਤ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
• ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧ: ਇੱਕ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਯਕੀਨ ਹੈ।
• Professional Environment: ਇੱਕ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
• ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ: ਦੋਸਤ ਲਗਾਤਾਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ “ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ” ਜਾਂ “ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ” ਕਹਿ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਿਉਂ ਹੈ?

ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਬਹੁਤ ਖਾਸ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀਆਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਪੀੜਤ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰਕੇ, ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੀੜਤ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ:

• Personal Predispositions: ਵਿਵਾਦਿਤ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਬਚਪਨ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• Empathy ਅਤੇ altruism: ਪੀੜਤ ਅਕਸਰ ਹਮਦਰਦ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
• ਤਿਆਗ ਦਾ ਡਰ: ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਸ਼ਤਾ ਗੁਆਉਣ ਦਾ ਡਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਧੱਕਦਾ ਹੈ।

ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਹਵਾਲੇ

ਇੱਥੇ ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ 7 ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:

1. Hirigoyen, M.-F. (2000)। ਨੈਤਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਵਿਪਰੀਤ ਹਿੰਸਾ । ਸਿਰੋਸ.
2. Besson, P. (2018)। Mental ਹੇਰਾਫੇਰੀ: ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮੁੱਦੇ . ਐਡੀਸ਼ਨ ਡੇ ਲਾ ਨੌਵੇਲ ਰੀਵਿਊ।
3. Courtet, P. (2013)। The Wounds of soul . ਓਡੀਲ ਜੈਕਬ.
4. Beauvois, J.-L., & ਜੂਲੇ, R.-V. (2011)। ਇਮਾਨਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਛੋਟਾ ਹੈਂਡਲਿੰਗ ਗ੍ਰੰਥ । ਪ੍ਰੈਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੇਅਰਸ ਡੀ ਫਰਾਂਸ.
5. Atwood, M. (2010). Stockholm ਸਿੰਡਰੋਮ: ਅਸੀਂ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ? ਥ੍ਰੈਸ਼ਹੋਲਡ।
6. Lévy, B. (2012)। ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ: ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ, ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ। ਡੁਨੋਡ.
7. Dufour, D. (2011)। ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਹੇਰਾਫੇਰੀ: ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਿਆ ਜਾਵੇ । ਆਇਰੋਲਸ.

ਸਿੱਟਾ

ਗੈਸਲਾਈਟਿੰਗ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਘਾਤਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਕਸਰ ਅਦਿੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਬਦਬਾ ਬਣਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸਬੰਧਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਕੰਮ ‘ਤੇ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈਟਵਰਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।