Thandizo pa nkhanza za m’banja ku Malawi: manambala ndi ntchito zapafupi

Thandizo pa nkhanza za m’banja ku Malawi liyenera kugwirizana ndi ngozi yomwe ilipo komanso malo amene muli panopa. Ngati munthu akukumenyani, akuopsezani kwambiri kapena mwana ali pa ngozi yofunika kuchitapo kanthu nthawi yomweyo, imbani polisi pa 990 kapena 997. Kuti mukambirane za nkhanza ndi kupeza njira ya chithandizo, YONECO ili ndi 5600 pa nkhanza zokhudzana ndi jenda ndi 116 pa thandizo la ana. Buku ili ndi la Malawi; kuwerenga Chichewa sikutanthauza kuti munthu ali m’dziko lino osati ku Zambia, Mozambique kapena kwina.

Nambala iti imagwira ntchito yanji?

• 990 kapena 997: manambala a polisi a zochitika zadzidzidzi, aulere, malinga ndi Malawi Police Service.
• 5600: GBV Crisis Line ya YONECO, pa nkhanza zokhudzana ndi jenda ndi kufunafuna chithandizo.
• 116: National Child Helpline ya YONECO pa ana amene akukumana ndi nkhanza kapena ngozi.
• Victim Support Unit: gawo la polisi limene limathandiza anthu okhudzidwa ndi nkhanza, limapereka uphungu ndi kulumikiza ku ntchito zina.

YONECO imatchula 5600 ndi 116 ngati manambala aulere ndipo m’buku lake la Januwale 2026 imafotokoza ntchito za maola 24. Koma kulandira uphungu, kupereka lipoti ndi kutumizidwa kwa polisi ndi zinthu zosiyana. Uthenga wotumizidwa pa intaneti sikuti wapangitsa polisi kuyamba ulendo. Nenani poyamba ngati ngozi ikuchitika panopa. Tsamba la polisi lopereka lipoti limatsimikizira njira ya mwadzidzidzi.

Ngati ngozi ilipo panopa

Mukaimba, yambani ndi malo: adiresi, mudzi kapena tawuni, chigawo ndi chizindikiro chapafupi chimene chingathandize kukupezani. Nenani ngati pali munthu wovulala, chida, ana kapena munthu amene akukuletsani kutuluka. Simuyenera kuyamba ndi mbiri yonse ya ubwenzi musananene kuti thandizo likufunika kuti ndi chiyani chikuchitika. Ngati foni yaduka, kudziwa malo kungakhale kofunika.

Ngati kutuluka kuli kotetezeka, ganizirani mnansi wokhulupirika, polisi kapena malo amene mungapeze thandizo. Musabwerere m’nyumba ya ngozi kukatenga zovala kapena umboni kokha. Ngati simungatuluke, fotokozani vuto la mayendedwe, ndalama, mankhwala, kulumala kapena ana amene muli nawo. Dongosolo la chitetezo liyenera kutsatira moyo wanu weniweni; si aliyense amene angachoke pakhomo nthawi yomweyo popanda thandizo lina.

YONECO ndi Tithandizane Helpline

YONECO ndi bungwe la m’dziko la Malawi limene limagwira ntchito ndi achinyamata, amayi ndi ana. Tithandizane Helpline Services ili ndi 5600 ya nkhanza zokhudzana ndi jenda ndi 116 ya ana. Munthu angafotokoze zomwe zikuchitika, afunse uphungu ndi kufunsa kuti ndi bungwe liti lapafupi limene lingapitirize kuthandiza. Simuyenera kudziwa mawu onse a malamulo musanayambe kukambirana.

Mungayambe ndi kunena kuti: “Sindikumva kuti ndili otetezeka kunyumba; ndili m’chigawo ichi; ndikufuna kudziwa njira zimene zilipo.” Fotokozani ngati chofunika ndi malo otetezeka usiku uno, ana, chithandizo cha kuchipatala kapena kufunsa za malamulo. Funsani kuti ndani adzatsatira nkhaniyo ndi kuti kulumikizana kwina kudzachitika bwanji. Tsamba lofotokoza YONECO ndi tsamba la mauthenga olumikizirana ali ndi njira zake zovomerezeka.

Maola a helpline ndi ulendo wa ku ofesi

Mzere wa foni ndi ulendo wokaonana ku ofesi siziyenera kuganiziridwa kuti zili ndi nthawi ndi dongosolo lofanana. Funsani ngati muyenera kukonza nthawi, munthu amene mudzamufunse ndi ntchito yomwe ilipo m’dera lanu. Kukhala ndi helpline ya dziko lonse sikutanthauza kuti ofesi ili pafupi ndi mudzi uliwonse. Nenani malo amene muli tsopano, osati chigawo cha kwanu kokha ngati munasamuka.

Buku la YONECO la Januwale 2026 limatsimikizira njira za 116 ndi 5600. Ngati mutumizidwa ku ntchito ina, dziwani ngati muyenera kuimba nokha kapena bungwe lidzakulumikizani. Pezani adiresi, nthawi, ndalama ngati zilipo ndi njira yobwereranso kwa amene anakuthandizani ngati ulalo watsopano sunagwire ntchito. Kuyenda musanatsimikizire kungakhale kovuta ngati ndalama kapena mayendedwe n’zochepa.

Victim Support Unit ya polisi

Malawi Police Service imafotokoza kuti Victim Support Unit imathandiza anthu a mibadwo yosiyanasiyana amene akukumana ndi nkhanza za thupi, maganizo kapena mmene akumvera. Kufotokozera kwa polisi pa VSU ya Jali kumatchula uphungu, thandizo loyamba ndi kutumiza ku chipatala, khoti kapena mabungwe ena. Funsani polisi komwe gawo loyenera m’dera lanu likupezeka; musaganize kuti malo ndi mphamvu za ofesi iliyonse n’zofanana.

Ngati mukuchita mantha kubwerera kunyumba, nenani zimenezo. Fotokozani ana, munthu amene angakufunafuneni ndi mavuto a mayendedwe. Kufunsira uphungu sikutanthauza kuti khoti lapereka kale chitetezo kapena kuti malo ogona akonzedwa. Malawi Police Service imafotokoza ntchito za VSU. Funsani kuti sitepe yotsatira ndi iti, ndani ali ndi udindo ndi kuti mudzalumikizananso liti.

Nkhanza sizifuna bala looneka lokha

Fotokozani zochita zenizeni: kulandidwa ndalama, kuletsedwa kutuluka, kukakamizidwa kugonana, kuopsezedwa mobwerezabwereza kapena kugwiritsa ntchito ana kuti akuchititseni mantha. Simuyenera kuyamba ndi kutsimikizira kuti mnzanu ali ndi matenda ena a maganizo musanapemphe chitetezo. Zomwe zachitika ndi mmene zakhudzira chitetezo chanu n’zothandiza pa kukambirana koyamba. Mungafunse thandizo ngakhale simunasankhe kale ngati muchoka mu ubwenziwo.

Mugawo la Chichewa la tsamba ili muli nkhani zina za maubwenzi opweteketsa. Kufotokoza kwa pa intaneti si kuyesedwa ndi katswiri kapena chigamulo cha khoti. Gwiritsani ntchito nkhani kuti mumvetse, kenako kambiranani ndi ntchito za m’dera lanu za chitetezo chenicheni. Ngati simukupeza mawu oyenera, kunena kuti mukuchita mantha kunyumba kungakhale koyambira kokwanira.

Ngati mwana akukhudzidwa

116 ndi njira ya YONECO ya thandizo la ana. Ngati mwana akumenyedwa panopa kapena ali pa ngozi yaikulu, gwiritsaninso ntchito njira ya polisi ya mwadzidzidzi. Funsani amene adzatsatira nkhani ya chitetezo cha mwana ndi zomwe zikufunika pa lipoti. Kupereka uthenga pa foni sikuyenera kusokonezedwa ndi kutsimikizira kuti zochita zonse za chitetezo zachitika kale. Nenani malo, msinkhu ndi vuto lomwe likufunika kuchitidwa mwachangu.

Mverani mwana popanda kumuimba mlandu kapena kumukakamiza kubwereza nkhani yonse. Musamutumize kukakumana ndi munthu amene akumuvulaza. Musalonjeze kusunga chinsinsi chilichonse ngati chitetezo chingafune akatswiri ena. Fotokozani sitepe yotsatira m’mawu osavuta ogwirizana ndi msinkhu wake. Zosowa za mwana ndi za wamkulu zingasiyane, choncho fotokozani zonse, kuphatikiza mankhwala ndi ngati ayenera kukhala pamodzi.

Malo ogona, malamulo ndi kulankhulana kotetezeka

Ngati mukufuna malo otetezeka, funsani za kupezeka kwa malo, ana, mankhwala, mayendedwe ndi munthu amene adzakulandireni. Kutumizidwa si lonjezo la bedi kapena galimoto. Mafunso a chitetezo, nyumba, ana ndi ndalama angafune uphungu wosiyana wa malamulo. Funsani ngati pali ndalama, mapepala ndi nthawi yokumana. Upangiri wa pa foni suli lamulo la khoti. Sungani nambala ya nkhani ngati n’kotetezeka.

Foni, email kapena akaunti yogwiritsidwa ntchito pamodzi ingasonyeze mauthenga kwa munthu wina. Ngati mungathe, gwiritsani chipangizo chimene amene akukuvutitsani sangachione. Kuchotsa mbiri kapena kusintha pasiwedi kungaoneke; sankhani njira yosawonjezera ngozi. Gwirizanani nthawi yotetezeka yoimbidwanso ndi ngati angasiye uthenga. Kunja kwa Malawi, gwiritsani ntchito za dziko limene muli ndi NO MORE Global Directory kuti mupeze bungwe loyenera.