Usizo ngodlame lwasekhaya eNingizimu Afrika: izinombolo nezinyathelo

Usizo ngodlame lwasekhaya eNingizimu Afrika luqala ngokubheka ukuthi uphephile yini manje nokuthi yiluphi usizo oludingayo. Uma umuntu ekuhlasela, ekusongela ngesikhali noma ekuvimbela ukuphuma, shayela amaphoyisa ku-10111; ngeselula ungasebenzisa inombolo yezimo eziphuthumayo ethi 112. Uma ungadingi amaphoyisa ngokushesha kodwa udinga ukuxoxa nochwepheshe ngokuhlukunyezwa, i-GBV Command Centre: 0800 428 428 iyindlela ehlukile yokuthola ukusekelwa. Lezi izinombolo zaseNingizimu Afrika; ukukhuluma isiZulu akusho ukuthi zisebenza nasezweni elingumakhelwane.

Iyiphi inombolo okufanele uyishayele?

• 10111: ukucela usizo lwamaphoyisa esimweni esiphuthumayo eNingizimu Afrika.
• 112: inombolo yezimo eziphuthumayo ongayishayela ngeselula.
• 0800 428 428: i-GBV Command Centre, esebenza ubusuku nemini ukuze abantu bathole ukusekelwa ngodlame olubhekiswe kubo.
• 116: i-Childline, mahhala kuwo wonke amanethiwekhi, ubusuku nemini, yezingane kanye nabantu abadala abakhathazeke ngengane.

Uma ucingo lungaphendulwa noma lungaxhumani futhi ingozi isekhona, zama enye indlela ephuthumayo noma uye endaweni eseduze lapho ungacela khona usizo ngokuphepha. Ungalindi impendulo nge-imeyili ngesikhathi umuntu ehlaselwa. Bheka ulwazi lwe-SAPS ngezokuphepha nezinombolo eziphuthumayo ukuze uhlukanise ucingo lwamaphoyisa nolunye uhlobo losizo.

Uma ingozi ikhona njengamanje

Uma ukwazi ukushayela ngaphandle kokwandisa ingozi, qala ngokusho indawo okuyo: ikheli, indawo edumile eseduze, igama lendawo noma indlela ongatholakala ngayo. Yisho uma kukhona olimele, ingane esengozini noma isikhali. Le mininingwane isiza umuntu ophendulayo aqonde okudingeka kwenzeke. Akudingeki uqale ngokulandisa wonke umlando wobudlelwano ngaphambi kokusho ukuthi usizo luyaphuthuma.

Uma ukuphuma kuphephile, hamba uye kumakhelwane omethembayo, esiteshini samaphoyisa noma endaweni yomphakathi lapho ungacela khona usizo. Ungazifaki engozini ukuze uqoqe izingubo, izithombe noma amaphepha. Uma ungenakuphuma, cabanga ngokuthi iyiphi indawo ekunika indlela yokuphuma nokuthi ubani ongathintwa ngaphandle kokuthi umhlukumezi akuzwe. Icebo kufanele lihambisane nesimo sakho sangempela, hhayi nomthetho owodwa wokuthi wonke umuntu aphume ngaso leso sikhathi.

Lokho okwenziwa yi-GBV Command Centre

UMnyango Wezokuthuthukiswa Komphakathi uqinisekisa ukuthi i-GBV Command Centre isebenza amahora angu-24 futhi ingathintwa ku-0800 428 428. Umuntu angachaza udlame, acele ukusekelwa kubasebenzi bezenhlalakahle, abuze ukuthi yiluphi usizo oluseduze nokuthi angaxhunyaniswa kanjani nalo. Inombolo yosizo ayisona isiqinisekiso sokuthi indawo yokukhosela isivele itholakala noma ukuthi imoto yamaphoyisa isithunyelwe.

Ungaqala ngokuthi: “Angiphephile ekhaya; ngisendaweni ethi …; ngidinga ukwazi ukuthi ngingayaphi nezingane zami.” Uma kunzima ukukhuluma, cela ukuthi bakuchazele izindlela zokuxhumana eziphephile kuwe. Buza ukuthi bazophinda bakushayele nini nokuthi kulungile yini ukushiya umlayezo. Ulwazi olusemthethweni lukhona esazisweni sikaHulumeni mayelana ne-GBV Command Centre.

Ukuhlukunyezwa akugcini ngokushaywa

Ikhasi likaHulumeni ngesinqumo sokuvikelwa lichaza udlame lwasekhaya njengolungahlanganisa ukuhlukunyezwa ngokomzimba, ngokocansi, ngokomzwelo, ngokwengqondo nangokwezomnotho ebudlelwaneni basekhaya. Ukuthathwa kwemali yakho, ukusatshiswa njalo noma ukulawulwa okwenza wesabe kungadinga usizo nakuba ungenawo amanxeba abonakalayo. Chaza izenzo ezenzekayo kunokuzama kuqala ukuthola igama eliphelele lomuntu okuhlukumezayo.

Awudingi ubufakazi bokuthi umlingani unezinkinga zobuntu ukuze ubuze ngezindlela zokuphepha. Ungasho ukuthi uvinjelwa ukubona abantu, uthathelwa ifoni, usongelwa noma uphoqwa ukwenza into ongayifuni. Lezo zibonelo zinikeza uchwepheshe ulwazi oluwusizo lokuqala. Ungathola ezinye izincazelo ngokuqonda ubudlelwano obulimazayo ekhasini lesiZulu lale sayithi; usizo lwendawo kufanele luqale ngezidingo zakho zokuphepha.

Uma ingane ihlukunyezwa noma ibona udlame

I-Childline 116 iyatholakala ubusuku nemini, mahhala kuwo wonke amanethiwekhi. Izingane ezineminyaka engaphansi kuka-18 nabantu abadala abakhathazeke ngazo bangaxoxa ngezinkinga ezithinta ingane. Inhlangano ichaza ukuthi ilalela futhi yeluleke, bese ixhumanisa nezisebenzi zezenhlalakahle noma amaphoyisa lapho kudingeka. Akuyona yona ngokwayo eyenza yonke imisebenzi esemthethweni efana nokuvakashela ikhaya noma ukukhipha ingane ekhaya.

Uma ingane isengozini esheshayo, sebenzisa nendlela ephuthumayo yamaphoyisa. Lalela ingane ngaphandle kokuyiphoqa ukuthi iphindaphinde yonke imininingwane noma iyobhekana nomhlukumezi. Bhala amazwi ayo ngendlela ewasho ngayo uma ukwenza lokho kuphephile. Ungathembisi ukuthi akekho omunye umuntu ozotshelwa: izidingo zokuvikela ingane zingadinga ukubandakanywa kochwepheshe. I-Childline ichaza umsebenzi wayo nemikhawulo yawo lapha.

Ukubuza ngesinqumo sokuvikelwa

ENingizimu Afrika ungabuza ngokufaka isicelo sesinqumo sokuvikelwa uma uhlukunyezwa ebudlelwaneni basekhaya. Qala ekhasini likaHulumeni lesinqumo sokuvikelwa, elixhumanisa nemininingwane yoMnyango Wezobulungiswa. Cela ukuchazelwa ukuthi yinkantolo efanele, yimaphi amafomu adingekayo nokuthi inqubo isebenza kanjani esimweni sakho. Isinqumo senkantolo nenqubo yamaphoyisa kungadinga izinyathelo ezihlukene.

Buza futhi ukuthi kwenzekani uma umhlukumezi ephula isinqumo, nokuthi ungagcina kanjani ikhophi ngendlela ephephile. Ungacabangi ukuthi incwadi oyifakile kusho ukuthi isinqumo sesikhishiwe noma ukuthi zonke izinkinga zezindlu nezingane sezixazululiwe. Uma kunendaba yokuhlala, yokunakekelwa kwezingane noma yamaphepha okufuduka, cela ukudluliselwa kumuntu onolwazi olufanele. Ungasayini isivumelwano ongasizwa ngenxa yokwesaba noma yengcindezi.

Ukuhlela usizo oluhambisana nezidingo zakho

Uma ufuna indawo yokukhosela, yisho ukuthi uhamba nezingane yini, udinga imithi, unokukhubazeka noma udinga ukuthuthwa. Buza ngezindleko, indawo etholakalayo nemigomo ngaphambi kohambo uma kukhona isikhathi sokwenza lokho. Ungashicileli ikheli lendawo evikelekile ezinkundleni zokuxhumana. Uma usebenza noma ufunda, buza umuntu omethembayo ukuthi angakwenza kanjani ukuxhumana kosizo kungakufaki engozini.

Ifoni, i-imeyili noma i-akhawunti yomndeni kungase kubhekwe ngomunye umuntu. Uma ukwazi, sebenzisa idivayisi umuntu okuhlukumezayo angayifinyeleli. Ukusula umlando noma ukushintsha iphasiwedi kungase kubonakale; khetha lokho okungakhulisi ingozi kuwe. Gcina ubufakazi kuphela uma kuphephile, ungabuyeli ekhaya eliyingozi ngenxa yemilayezo noma amaphepha. Ngemva kokuxoxa, qinisekisa igama lenhlangano, isinyathelo esilandelayo nesikhathi sokuxhumana.

Imibuzo ewusizo lapho uthunyelwa kwenye inhlangano

Uma umuntu okulalele ekuthumela kwenye indawo, cela igama lenhlangano nekheli noma inombolo eqondile. Buza ukuthi kufanele ushaye wena yini noma bazokuxhumanisa bona. Ukuqonda lokhu kusiza ukugwema ukuthi uhambe uye ehhovisi elivaliwe noma uchaze indaba yakho kaningi ngaphandle kwesinyathelo esicacile. Ungabuza ukuthi yimuphi umuntu okufanele umcele lapho ufika nokuthi yimaphi amaphepha ongawadinga uma unawo ngokuphepha. Ukungabi nawo amaphepha ngaleso sikhathi kufanele kuchazwe ukuze uthole iseluleko esihambisana nesimo sakho.

Uma unenkinga yokuzwa, yokukhuluma noma yolimi, yisho lokho ekuqaleni. Cela ukuthi bakuchazele ukuthi iyiphi indlela yokuxhumana etholakalayo nokuthi umuntu omethembayo angakusiza kanjani ngaphandle kokuthatha izinqumo esikhundleni sakho. Ukuba khona kwenombolo kazwelonke akusho ukuthi zonke izindlela zokuxhumana noma zonke izilimi ziyatholakala ngaso sonke isikhathi. Qinisekisa le mininingwane ngqo kunokuthembela esikhangisweni esidala noma enombolweni edluliselwe eqenjini lemiyalezo.

Uma usiza umngane, mbuze ukuthi angathanda uxhumane kanjani naye nokuthi isikhathi esithile siphephile yini. Ungamthumeli umlayezo ochaza udlame kufoni ebhekwa ngumhlukumezi. Ungaxhumani nomhlukumezi ukuze uzame ukulungisa ubudlelwano ngaphandle kokucabanga ngokuphepha komuntu osizwayo. Unganikeza usizo oluqondile njengokumphelezela esikhungweni noma ukugcina ikhophi yenombolo yosizo. Esimweni esiphuthumayo chazela amaphoyisa indawo nenkinga oyibonayo; ekusekelweni kwansuku zonke, lalela izidingo zakhe futhi ugweme ukumsola ngokungahambi ngokushesha.

Uma indlela yokuqala ingakusebenzeli, cela enye inhlangano yendawo nokuthi ungayithinta kanjani ngokuphepha ngesikhathi esilandelayo.

Uma ungaphandle kweNingizimu Afrika

Lezi zinombolo azifanele zithathwe njengezinombolo zomhlaba wonke noma zezindawo zonke ezikhuluma isiZulu. Uma useSwatini, eZimbabwe noma kwenye indawo, sebenzisa izinombolo eziphuthumayo zalelo zwe. I-NO MORE Global Directory ingasiza ekutholeni inhlangano yezwe okulo. Hlola indawo esebenza kuyo, ulimi, izikhathi nemigomo yokuxhumana. Inhloso ukuthola umuntu okwazi ukukusiza lapho ukhona, ngaphandle kokukulibazisa uma udinga ukuvikelwa ngokushesha.