भारतात घरगुती हिंसाचारासाठी मदत शोधताना सध्याचा धोका आणि पुढील आधार या दोन गरजा वेगळ्या ओळखा. मारहाण, गंभीर धमकी, दुखापत किंवा मुलाला तातडीचा धोका असल्यास 112 वर संपर्क करा. महिलांना संबंधित सेवांशी जोडण्यासाठी 181 महिला हेल्पलाइन, तर संकटातील मुलांसाठी 1098 उपलब्ध आहे. ही माहिती भारतासाठी आहे. मराठी वाचणारी व्यक्ती दुसऱ्या देशात असल्यास तिथलाच आपत्कालीन क्रमांक वापरणे आवश्यक आहे.
कोणत्या क्रमांकावर कधी संपर्क करावा?
- 112: पोलीस, अग्निशमन आणि वैद्यकीय मदतीसारख्या आपत्कालीन सेवांसाठी राष्ट्रीय व्यवस्था.
- 181: महिलांना माहिती, आधार आणि संबंधित सेवांशी संपर्क मिळवण्यासाठी चोवीस तास मोफत हेल्पलाइन. मंत्रालयाच्या माहितीनुसार पश्चिम बंगालमध्ये ही सेवा कार्यरत नाही.
- 1098: मुलांच्या संकटासाठी चोवीस तास मदत आणि बाल संरक्षण यंत्रणेशी जोडणी.
- 15100: NALSA ची मोफत कायदेशीर सहाय्य हेल्पलाइन; तातडीच्या पोलीस हस्तक्षेपासाठी 112 चा पर्याय समजू नका.
समुपदेशन, कायदेशीर मार्गदर्शन आणि आपत्कालीन प्रतिसाद यांची कामे वेगवेगळी आहेत. एखाद्या संस्थेला संदेश पाठवला म्हणजे पोलीस तुमच्याकडे निघाले आहेत असे होत नाही. धोका आत्ताच असल्याचे पहिल्या वाक्यात सांगा. 112 ची अधिकृत माहिती या राष्ट्रीय आपत्कालीन व्यवस्थेचा उद्देश स्पष्ट करते. फोन न लागल्यास आणि धोका कायम असल्यास जवळची सुरक्षित मदत किंवा दुसरा स्थानिक आपत्कालीन मार्ग वापरा.
तातडीच्या परिस्थितीत आधी ठिकाण सांगा
फोनवर तुमचा पत्ता, गाव किंवा जिल्हा आणि जवळची ओळखण्याजोगी खूण सांगा. कोणी जखमी आहे का, शस्त्र आहे का, मुले उपस्थित आहेत का किंवा तुम्हाला बाहेर पडू दिले जात नाही का, हे स्पष्ट करा. संपूर्ण नात्याचा इतिहास सांगण्यापूर्वी मदत कुठे आणि कशासाठी हवी आहे हे सांगणे उपयुक्त ठरते. सुरक्षितपणे बोलता येत नसेल तर शक्य असल्यास विश्वासू व्यक्ती किंवा सुरक्षित ठिकाणाहून संपर्क साधा.
Complete Narcissism Release — PDF book
बाहेर पडणे सुरक्षित असल्यास जवळची मदत, विश्वासू व्यक्ती किंवा पोलीस ठाण्यापर्यंत जाण्याचा विचार करा. वस्तू किंवा पुरावे आणण्यासाठी धोकादायक घरात परत जाऊ नका. बाहेर पडता येत नसेल तर परिस्थितीनुसार संपर्क आणि सुरक्षित मार्गाची योजना करा. वाहतूक, पैसे, दिव्यांगत्व किंवा सोबत मुले असणे या खऱ्या अडचणी आहेत; मदत देणाऱ्या व्यक्तीला त्या सुरुवातीलाच सांगा. प्रत्येकाला लगेच घर सोडणे शक्य असेल असे गृहीत धरू नये.
181 आणि स्थानिक One Stop Centre
महिला व बाल विकास मंत्रालयानुसार 181 महिला हेल्पलाइन संकटातील महिलांना पोलीस, रुग्णालय, One Stop Centre आणि इतर संबंधित संस्थांशी जोडू शकते. महिला स्वतः किंवा तिच्या वतीने दुसरी व्यक्ती संपर्क करू शकते. सुरुवातीला नाव न सांगण्याचा पर्याय आहे; प्रत्यक्ष मदत पोहोचवण्यासाठी ठिकाण आणि काही तपशील लागण्याची शक्यता असते. गोपनीयतेचा आदर केला जातो, पण सुरक्षिततेसाठी अधिकाऱ्यांना सहभागी करणे आवश्यक ठरू शकते.
फोनवर तुमच्या जिल्ह्यातील केंद्राचे नाव, पत्ता, वेळ आणि उपलब्ध सेवा विचारा. One Stop Centre योजनेत हिंसाचारग्रस्त महिलांसाठी वैद्यकीय, पोलीस, कायदेशीर आणि मनोसामाजिक मदत तसेच तात्पुरत्या निवाऱ्याशी संबंधित सहाय्य आहे. विशिष्ट केंद्रात जागा किंवा वाहन नक्की उपलब्ध असेल असे समजू नका. प्रवास करण्यापूर्वी मुले, औषधे, भाषा आणि प्रवेशयोग्यतेच्या गरजा स्पष्ट करा. मंत्रालयाचे 181 विषयक अधिकृत पृष्ठ सेवा आणि गोपनीयतेबद्दल माहिती देते.
पश्चिम बंगालसाठी वेगळा मार्ग: 181 सर्व ठिकाणी सुरू असल्याचे सांगणे अचूक नाही. मंत्रालयाच्या सध्याच्या माहितीत पश्चिम बंगाल हा अपवाद आहे. तिथे तातडीच्या धोक्यासाठी 112, तर इतर मदतीसाठी स्थानिक जिल्हा प्रशासन, पोलीस आणि संबंधित महिला सहाय्य सेवा यांच्याशी संपर्क करा. महाराष्ट्रातील किंवा दुसऱ्या राज्यातील एखादा स्थानिक क्रमांक भारतभर लागू होतो असे समजू नका.
जखम दिसत नसली तरी मदत मागता येते
हिंसाचाराबद्दल बोलताना घडणारी कृती स्पष्ट करा: पैसे काढून घेणे, बाहेर जाण्यापासून रोखणे, सतत धमकावणे, लैंगिक सक्ती किंवा मुलांचा वापर करून भीती निर्माण करणे. नियंत्रण आणि भीतीमुळेही सुरक्षिततेची गरज निर्माण होते. जोडीदाराला प्रथम एखादे मानसिक निदान असणे सिद्ध करण्याची गरज नाही. तुमची परिस्थिती आणि त्याने केलेल्या कृतींच्या आधारे मदतीची चर्चा करता येते.
या संकेतस्थळाच्या मराठी विभागात हानिकारक नातेसंबंधांविषयी आणखी वाचता येईल. ऑनलाइन वर्णन एखाद्या अनुभवाशी जुळणे म्हणजे व्यावसायिक निदान किंवा न्यायालयीन निष्कर्ष होत नाही. त्याचा उपयोग अनुभव समजून घेण्यासाठी करा; प्रत्यक्ष धोक्यासाठी तुमच्या ठिकाणी प्रतिसाद देणाऱ्या सेवेशी बोला. स्वतःच्या सुरक्षिततेबद्दल चिंता व्यक्त करण्यासाठी परिपूर्ण शब्द शोधून होईपर्यंत थांबण्याची गरज नाही.
मुलांसाठी 1098 चा उपयोग
मिशन वात्सल्य अंतर्गत 1098 बाल हेल्पलाइन राज्य आणि जिल्हा यंत्रणांच्या समन्वयाने चालते आणि 112 शी जोडलेली आहे. मंत्रालयानुसार सर्व 36 राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांनी अंमलबजावणी सुरू केली आहे. राज्यातील चोवीस तास नियंत्रण कक्ष आणि जिल्हा बाल संरक्षण यंत्रणा संकटातील मुलांना तातडीच्या तसेच पुढील देखभालीच्या सेवांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी आहेत. बाल हेल्पलाइनची अधिकृत माहिती तिची भूमिका सांगते.
मुलावर आत्ताच हल्ला होत असेल किंवा गंभीर धोका असेल तर 112 वर तातडीची मदत मागा. मुलाला दोष देऊ नका, वारंवार चौकशी करू नका आणि हिंसा करणाऱ्या व्यक्तीशी सामना करायला सांगू नका. त्याचे म्हणणे त्याच्या शब्दांत ऐका. सुरक्षिततेसाठी संबंधित व्यावसायिकांची मदत लागल्यास पूर्ण गुप्ततेचे वचन पाळणे शक्य नसेल; असे वचन देण्याऐवजी मदतीची पुढील पायरी सोप्या भाषेत समजावून सांगा.
मोफत कायदेशीर मदत कुठे मिळेल?
NALSA च्या माहितीनुसार स्त्रीला तिच्या उत्पन्नाची किंवा आर्थिक स्थितीची अट न लावता मोफत कायदेशीर मदतीसाठी पात्रता आहे. जिल्हा न्यायालयातील District Legal Services Authority, राज्य प्राधिकरण किंवा स्थानिक Taluk Legal Services Committee यांच्याकडे जाता येते. 15100 वर मार्गदर्शन आणि अधिकृत पोर्टलवर अर्ज करण्याचा पर्यायही आहे. महिलांसाठी NALSA चे सहाय्य पृष्ठ संपर्काचे मार्ग स्पष्ट करते.
संरक्षण, निवास, आर्थिक मदत आणि मुलांची काळजी यासाठी वेगवेगळे अर्ज किंवा आदेश लागू शकतात. तुमच्या प्रकरणात काय योग्य आहे हे वकील किंवा संबंधित अधिकाऱ्याला विचारा. अर्जाचा डायरी क्रमांक मिळाल्यास सुरक्षित ठेवा आणि पुढील संपर्क कोण करणार ते ठरवा. फोनवरील सल्ला म्हणजे आदेश मिळाल्याची खात्री नसते. NALSA चे प्रश्नोत्तर पृष्ठ पात्रता आणि घरगुती हिंसाचाराच्या प्रकरणांतील मदत स्पष्ट करते.
दुसऱ्या संस्थेकडे पाठवल्यानंतर काय विचारावे?
सेवा तुम्हाला दुसरीकडे पाठवत असेल तर तिथे कोणाला भेटायचे आणि संपर्क तुम्ही करायचा की ते करणार हे विचारा. नवी संस्था कोणती मदत देऊ शकते, भेट ठरवावी लागते का आणि आवश्यक कागदपत्रे नसल्यास काय करावे, हे आधी समजून घ्या. ठरलेली मदत मिळाली नाही तर पहिल्या सेवेशी परत कसा संपर्क करायचा ते नोंदवा. परिस्थिती बदलली किंवा हिंसा वाढली तर पूर्वीचा सल्ला पुरेसा आहे असे गृहीत धरू नका; नवीन धोका स्पष्टपणे सांगा आणि गरज पडल्यास तातडीची मदत मागा.
फोन आणि पुढील संपर्काची सुरक्षितता
सामायिक फोन, ईमेल किंवा खात्यावर इतर व्यक्ती संदेश पाहू शकतात. शक्य असल्यास त्या व्यक्तीला प्रवेश नसलेले साधन वापरा. इतिहास पुसल्याचे किंवा संकेतशब्द बदलल्याचे लक्षात येऊ शकते; तुमच्यासाठी धोका न वाढवणारा पर्याय निवडा. सेवा परत फोन करणार असल्यास कोणत्या वेळी आणि संदेश ठेवणे सुरक्षित आहे का हे स्पष्ट सांगा. कागदपत्रे किंवा पुरावे केवळ सुरक्षितपणे शक्य असल्यास जतन करा.
संस्थेचे नाव, भेटीची वेळ, पत्ता, खर्च आणि पुढील कृती खात्री करून घ्या. मित्राला मदत करत असाल तर त्याचे म्हणणे ऐका आणि सुरक्षितपणे कसा संपर्क करावा ते विचारा. त्याच्या परवानगीशिवाय हिंसा करणाऱ्या व्यक्तीशी समेटाची चर्चा सुरू करू नका. भारताबाहेर असाल तर त्या देशातील आपत्कालीन सेवा वापरा. NO MORE Global Directory मध्ये देशानुसार संस्था शोधून तिचे कार्यक्षेत्र आणि वेळ तपासता येते.
Complete Narcissism Release — PDF book
A personal workbook about your voice, boundaries and relationship with yourself. Explore the contents and available languages.