Narsissizm – bu bizning munosabatlarimizga chuqur ta’sir qilishi mumkin bo’lgan murakkab mavzu. Keling, ushbu hodisani o’rganib chiqamiz va hayotingizni qanday boshqarishni bilib olaylik.
Narsissizm nima?
Narsissizm – bu hayratga bo’lgan haddan tashqari ehtiyoj, empatiyaning yo’qligi va o’ziga bo’lgan buyuk qarash bilan tavsiflangan shaxsiy xususiyatdir. Narsisistik odamlar o’zlarining ehtiyojlarini qondirish uchun atrofdagilarni manipulyatsiya qilishga moyil, ko’pincha boshqalarning zarariga.
Complete Narcissism Release — PDF book
Narcissus afsonasi: atamaning kelib chiqishi
“Narsissizm” atamasi yunon mifologiyasida, aniqrog’i Narcissus afsonasidan kelib chiqqan. Afsonaga ko’ra, Narcissus juda go’zal yigit edi. Bir kuni u buloq suvida o‘z aksini ko‘rib, o‘z suratidan ko‘zini uzolmay telbalarcha sevib qoldi. O’z aksini ko’rsatishdan uzoqlasha olmay, u oxir-oqibat suv qirg’og’ida quriydi va endi o’z nomi bilan atalgan gulga aylanadi.
Bu hikoya narsisizmni tavsiflovchi haddan tashqari o’zini sevish va doimiy hayratga bo’lgan ehtiyojni mukammal tarzda tasvirlaydi. Bu, shuningdek, o’zimizga ortiqcha e’tibor qaratish, boshqalar bilan munosabatlarga zarar etkazish xavfini eslatadi.
Birlamchi va ikkilamchi narsissizm: tushunish uchun ikki tomon
Psixologiya sohasida narsisizmning ikki turi mavjud: birlamchi va ikkilamchi. Birlamchi narsissizm bola rivojlanishining normal bosqichi hisoblanadi. Bu chaqaloq hali o’zini va tashqi dunyoni ajrata olmaydigan, o’zini hamma narsaning markazi deb biladigan bosqichdir. Ushbu bosqich sog’lom o’zini o’zi qadrlashni rivojlantirish uchun juda muhimdir.
Ikkinchi darajali narsissizm esa keyinchalik hayotda paydo bo’ladi va muammoli bo’lishi mumkin. Bu ko’pincha xafagarchilik yoki umidsizlikka javoban o’ziga e’tibor va qiziqishni qaytarish bilan tavsiflanadi. Aynan shu narsisizm turi narsisistik shaxsiyat buzilishiga aylanishi mumkin. Hayotingizda duch kelishi mumkin bo’lgan narsisistik manipulyatorlar, odatda, bu kuchaygan ikkilamchi narsisizmni namoyon qiladi.
Ushbu farqni tushunish sizga narsisistik manipulyatorning xatti-harakatlarini yaxshiroq tushunishga yordam beradi.
Birlamchi narsissizm: rivojlanishning hal qiluvchi bosqichi
Birlamchi narsissizm – bu bolaning tug’ilishidan taxminan 6 oygacha bo’lgan psixologik rivojlanishining boshlang’ich bosqichi. Bu davrda chaqaloq o’zini va tashqi dunyoni ajrata olmaydi. U o’zini koinotning markazi deb biladi, u boshqalarning aralashuvidan xabardor bo’lmagan holda, uning barcha ehtiyojlari qondiriladigan xayoliy qudrat holatidadir.
Ushbu bosqich bir necha sabablarga ko’ra hal qiluvchi ahamiyatga ega:
- Egoning shakllanishi: Aynan shu davrda ego asoslari shakllana boshlaydi.
- O’z-o’zini hurmat qilishni rivojlantirish: Birlamchi narsisizm sog’lom o’zini-o’zi hurmat qilish uchun asos yaratadi.
- Sevish qobiliyati: Ajablanarlisi shundaki, avvalo o’zini sevish orqali bola keyinchalik boshqalarni sevishni o’rganadi.
- Xavfsizlik hissi: Bu bosqich bolada asosiy xavfsizlik hissini yaratishga yordam beradi.
Asta-sekin, bola dunyo undan mustaqil ravishda mavjudligini anglay boshlaydi. Ba’zan “birlamchi narsisistik shikastlanish” deb ataladigan bu amalga oshirish birlamchi narsisizmning tugashini va ob’ekt munosabatlarining boshlanishini anglatadi.
Shuni ta’kidlash kerakki, birlamchi narsissizm normal va zarur hisoblanadi.
Birlamchi narsissizm energiyasi: asosiy hayot kuchi
Birlamchi narsisizm energiyasi inson rivojlanishi uchun zarur bo’lgan kuchli hayotiy kuchdir. U o’ziga xos intensivlik va o’ziga xos sifat bilan ajralib turadi, bu uni ruhiy energiyaning boshqa shakllaridan ajratib turadi.
Birlamchi narsisizm energiyasining xususiyatlari:
- Totality: Bu energiya chaqaloqning butun olamini qamrab oladi. U hech qanday chegara bilmaydi va o’zini va o’zini bo’lmagan o’rtasida farq qilmaydi.
- Omnipotence: Bu chaqaloqqa qudratlilik hissini beradi. Uning tajribasiga ko’ra, uning istaklari sehr bilan darhol qondiriladi.
- Fullness: Bu mutlaq yaxlitlik energiyasidir. Chaqaloq o’zini to’laqonli his qiladi, etishmasligi yoki qondirilmagan istagi.
- O’z-o’zini ta’minlash: Birlamchi narsissizmning energiyasi o’zini o’zi yo’naltiradi va o’zini o’zi ta’minlaydi. Uning mavjudligi uchun tashqi narsa kerak emas.
- Creativity: Bu energiya shaxsning kelajakdagi ijodkorligining asosidir. Bu tasavvurni va kelajakni loyihalash qobiliyatini oziqlantiradi.
- Vitality: Bu tashqi voqelik cheklovlari bilan cheklanmagan sof hayot energiyasidir.
- Fluidity: U chaqaloqning butun vujudi davomida to’siqlarsiz va to’siqlarsiz erkin aylanadi.
- Expansion: Bu energiya tabiiy ravishda chaqaloqning tajriba maydoniga kiradigan hamma narsani kengaytirishga va qamrab olishga intiladi.
Meni asosiy narsissizmga qaytargan rasm

Menda ba’zida bolaligimning chaqnashlari va nuqtali matolar menda xotirjamlik va mutlaq, boshqa dunyoviy, to’liq va to’liqlik tuyg’usini uyg’otdi. O’ylaymanki, MENI anglagan paytda, bu nuqtali zig’ir bu dunyoda men ko’rgan birinchi narsa edi.
Sizda, albatta, shunday xotiralar bor, bu energiyaga ulanishga harakat qiling, bu sizga dastlabki narsisistik yarani davolashga yordam beradi.
Mashq: asosiy hayot energiyangiz bilan qayta bog’lang
Ushbu mashq sizga patologik narsissizmning haddan tashqari ko’tarilishiga tushmasdan, birlamchi narsisizmning sof va ijobiy energiyasi bilan qayta bog’lanishingizga yordam beradi. Maqsad – tug’ma hayotiyligingiz va ijodkorligingizni qayta tiklash.
Davomiyligi: Taxminan 15-20 daqiqa
- Tayyorlanishi:
- Sizni bezovta qilmaydigan tinch joy toping.
- Qulay o’tiring yoki yoting.
- Ko’zlaringizni yuming va bir necha chuqur nafas oling.
- Vizualizatsiya:
- O’zingizni yumshoq adyolga o’ralgan yangi tug’ilgan chaqaloq kabi tasavvur qiling.
- Sizni o’rab turgan to’liq issiqlik va xavfsizlikni his eting.
- Yuragingizdan chiqayotgan va butun tanangizni to’ldiradigan issiq, oltin nurni tasavvur qiling.
- Hislangan:
- To’liqlik va mukammallik tuyg’usiga e’tibor qarating.
- O’zingizni cheksiz sevgi tuyg’usi bilan engishga imkon bering.
- Sizning barcha ehtiyojlaringiz osonlikcha qondirilishini his eting.
- Kengaytirish:
- Tasavvur qiling-a, bu oltin nur tanangizdan tashqariga chiqadi.
- U butun xonani to’ldirib, keyin cheksizlikka kengayganini tasavvur qiling.
- Markazda bo’lganingizda, bu butunning bir qismi ekanligingizni his eting.
- Ijodkorlik:
- Ushbu kengayish holatida sizga tasvirlar, g’oyalar yoki hislar kelishiga imkon bering.
- Tug’ma ijodingizning sovg’asi sifatida ularni hukm qilmasdan kutib oling.
- Ankraj:
- Sekin-asta e’tiboringizni tanangizga qaytaring.
- Bu hayotiy energiya hissini ichingizda saqlang.
- Sekin-asta ko’zingizni oching, bu to’liqlik tuyg’usini saqlang.
- Reflektsiya:
- O’z his-tuyg’ularingizni va paydo bo’lgan g’oyalarni yozish uchun bir necha daqiqa vaqt ajrating.
- Bu energiyani kundalik hayotingizga qanday kiritishingiz mumkinligini o’ylab ko’ring.
Asosiy hayot energiyangiz bilan aloqangizni mustahkamlash uchun ushbu mashqni muntazam ravishda bajaring. Bu sizga sog’lom o’z-o’zini hurmat qilishni rivojlantirishga va zaharli narsisistik xatti-harakatlarga qarshi kuchliroq his qilishga yordam beradi.
Boshlang’ich narsisizm tajribasiga guvohlik: ilohiy to’liqlik
Kechagi kuni ichimdan mutlaq xotirjamlik paydo bo’lganini his qildim. Bu aql bovar qilmaydigan tuyg’u edi, xuddi shu energiyada hamma narsa amalga oshirilgandek. Qiladigan hech narsa yo’q edi, yakunlash uchun hech narsa yo’q edi. Men shuni angladimki, bizning kalitimiz, najotimiz aynan shu yerda – birlamchi narsisizm bilan bog’lanishimizda.
Bu yuklamalar menga to’da-to’da bo’lib kelayotganga o’xshaydi. Men nima dasturlaganimni eslayman. Bu shunday: birinchidan, siz Xudosiz. Keyin siz o’zingizga shunday emasligingizni aytasiz, o’zingizni anglab yetasiz va tasdiqlashni qidirasiz. Va keyin siz ichingizdagi Xudoga qaytish uchun teskari yo’lni tutasiz.
Bu holatda sizga hech narsa yetishmaydi. Buni hatto orgazm bilan solishtirish ham mumkin emas – u ancha transsendent. Ayahuaskada, juda baland, siz ba’zan unga erishishingiz mumkin. Barcha istaklaringiz amalga oshganga o’xshaydi, hamma narsa to’liq. Ammo ayaxuaskada bu yanada qizg’in, chunki hamma narsa boshqa yo’l bilan kuchaytiriladi va ancha hayajonlanadi.
Biroq, xudoyim, bu asosiy narsaga tabiiy ravishda ulansangiz, faqat ilohiy nafas chiqadi. Bu men ilgari bilgan narsalarimdan tashqari noyob, chuqur tajriba.
Ushbu guvohlik birlamchi narsissizm tajribasi haqida samimiy va shaxsiy tushuncha beradi. Bu bog’lanishning hissiy va ma’naviy chuqurligini qamrab oladi, shu bilan birga uni birlamchi narsisizmning psixologik kontseptsiyasi bilan bog’laydi.
Ikkilamchi narsissizmning asosiy xususiyatlari:
- libidoning o’ziga qaytishi: Boshqalarga qaratilgan hissiy energiya va e’tibor o’ziga yo’naltiriladi.
- Jarohatga javob: U umidsizliklar, travma yoki munosabatlardagi buzilishlar qarshisida himoya mexanizmi sifatida rivojlanishi mumkin.
- Hayratga haddan tashqari ehtiyoj: Inson doimo boshqalardan tasdiqlash va ma’qullashga intiladi.
- empatiyaning etishmasligi: Boshqalarning his-tuyg’ulari va ehtiyojlarini tan olish yoki hisobga olish qiyinligi.
- Ustunlik hissi : O’zini alohida va alohida muomalaga loyiq deb bilishga moyillik.
- Cheksiz muvaffaqiyat fantaziyalari: kuch, go‘zallik yoki muvaffaqiyat haqidagi ulkan xayollar.
- Boshqalarni ekspluatatsiya qilish: O’z maqsadlariga erishish uchun boshqalarni hisobga olmasdan, munosabatlardan foydalanish.
Ikkilamchi narsisizm turli darajalarda o’zini namoyon qilishi mumkin. Uning eng ekstremal shaklida, u narsisistik shaxsiyat buzilishiga olib kelishi mumkin. Shuni ta’kidlash kerakki, ikkilamchi narsissizm har doim ham patologik emas.
Ikkilamchi narsissizm energiyasi: murakkab va noaniq kuch
Ikkilamchi narsissizm energiyasi birlamchi narsisizmdan tubdan farq qiladi. U yanada murakkab va ko’pincha qarama-qarshi dinamika bilan tavsiflanadi.
Ikkilamchi narsisizmning energiya xususiyatlari:
- Oʻzgaruvchan intensivlik: Bu energiya yuqori intensivlik choʻqqilari va chuqur chuqurliklar oʻrtasida tebranishi mumkin.
- Tashqi yo’nalish: Garchi o’z-o’zini yo’naltirgan bo’lsa-da, bu energiya paradoksal ravishda tashqi tasdiqlashga juda bog’liq.
- Mudofaa tabiati: U ko’pincha qalqon bo’lib, mo’rt shaxsni sezilgan yoki haqiqiy zararlardan himoya qiladi.
- Kompensatsion sifat: Bu energiya chuqur nomutanosiblik yoki pastlik hissini qoplashga intiladi.
- Tsiklik belgi: U o’zini ham, boshqalarni ham idealizatsiya va devalvatsiyaning tsiklik naqshiga amal qilishi mumkin.
- Aiste’molchi aspekti: U o’zini saqlab qolish uchun boshqalarning e’tiborini va hayratini “iste’mol qilishga” moyil.
- Konflikt tabiati: Bu energiya ko’pincha o’zi va tashqi muhit bilan ziddiyatda bo’ladi.
- Performativ sifat: Bu ko’pincha mukammallik yoki ustunlik tasvirini proektsiyalashga qaratilgan doimiy “ishlash” bilan namoyon bo’ladi.
- Vampirik aspect: Bu energiya o’zining eng ekstremal ko’rinishlarida o’zini saqlab qolish uchun boshqalarning energiyasini “vampirlash” kabi ko’rinishi mumkin.
- Adaptive Rigidity: Garchi o’zi xohlagan narsani olish uchun moslasha olsa ham, bu energiya haqiqiy shaxsiy o’sish uchun zarur bo’lgan moslashuvchanlikka ega emas.
Mashq: Ikkilamchi narsissizm energiyasini muvozanatlash va tinchlantirish
Ushbu mashq sizda ikkilamchi narsissizmning tomonlarini tan olish, qabul qilish va muvozanatlash, shu bilan birga barqaror va haqiqiy o’zini o’zi qadrlashni rivojlantirishga qaratilgan.
Davomiyligi: Taxminan 20-30 daqiqa
- Tayyorlanishi:
- Tinch va qulay joy toping.
- Qo’lingizda daftar va qalam bo’lsin.
- O’zingizni markazlashtirish uchun bir necha chuqur nafas oling.
- Identifikatsiya:
- Ko’zingizni yuming va yaqinda tan olish yoki tasdiqlashga kuchli ehtiyoj sezgan paytingizni o’ylab ko’ring.
- Ushbu ehtiyoj bilan bog’liq jismoniy his-tuyg’ularga e’tibor bering.
- Bu his-tuyg’ularni hukm qilmasdan kuzatib boring, ularni mehr bilan kutib oling.
- Ichki dialog:
- Tasavvur qiling-a, bu sizning tasdiqlashga intilayotgan qismingiz ichki child.
- Muloyimlik bilan so’rang: “Sizga haqiqatan ham nima kerak?”
- Javobni diqqat bilan tinglang.
- O’ziga rahm-shafqat:
- Bir qo’lingizni yuragingizga, ikkinchi qo’lingizni oshqozoningizga qo’ying.
- Ichki bolangizga ayting: “Men sizni eshitaman, men sizni ko’raman va sizni qanday bo’lsangiz, shunday qabul qilaman”.
- Chuqur nafas oling, bu qismingizni sevgi va tushunish bilan o’rab olganingizni tasavvur qiling.
- Qadriyatlaringizga bog’lanish:
- O’zingiz haqingizda qadrlaydigan uchta fazilat yoki qadriyatlar haqida o’ylab ko’ring.
- Har biri uchun, yaqinda buni qanday namoyon qilganingizning aniq misolini toping.
- Balans vizualizatsiyasi:
- Energiyangizni ichingizdagi yorug’lik sifatida tasavvur qiling.
- Ushbu yorug’likni tasavvur qiling.
- Uning atrofingizdagi muloyimlik bilan kengayib, muvozanatli va tinchlantiruvchi energiya maydonini yaratayotganini ko’ring.
- Ijobiy tasdiqlash:
- Sizning ichki qiymatingizni tan oladigan tasdiqni yarating,
- Ushbu bayonotni chuqur his qilib, bir necha marta takrorlang.
- Aniq harakat:
- O’zingizga g’amxo’rlik qilish uchun, boshqalarning roziligini izlamasdan, bugun qilishingiz mumkin bo’lgan kichik bir harakat haqida o’ylab ko’ring.
- Yopilish:
- Bir necha chuqur nafas oling.
- Ushbu introspektsiya va o’ziga rahm-shafqat uchun o’zingizga rahmat.
- Reflektsiya:
- Daftaringizga ushbu mashqdan olgan taassurotlaringizni va olgan tushunchalaringizni yozing.
Shaxsiyatingizning narsisistik jihatlari bilan sog’lom munosabatlarni rivojlantirish uchun ushbu mashqni muntazam ravishda bajaring.
Bolalik narsisizmining rivojlanishi va uning jinsiy hayot bilan aloqasi
Bolalik narsissizmi bolalarda jinsiy hayotning rivojlanishi bilan chambarchas bog’liq. Freyd 1914 yilda birlamchi narsisizm tushunchasini kiritdi. Bu bosqich bola o’zining barcha ruhiy energiyasini o’ziga investitsiya qilishini anglatadi. Otto Kernbergning ta’kidlashicha, patologik narsissizm rivojlanishi psixoseksual rivojlanishning dastlabki bosqichlarida tajovuzkorlik va libido integratsiyasidagi buzilishlar bilan bog’liq bo’lishi mumkin.
Narsisizmning rivojlanishiga ota-onalik amaliyoti va madaniyati ta’sir qiladi. Zamonaviy tadqiqotchilar jamiyatda narsisistik xususiyatlarning ko’payishini qayd etdilar. Bolalik narsisizmi ko’plab mutaxassislar tomonidan o’rganilgan murakkab rivojlanish jarayonidir.
Lakanga ko’ra narsissizm
Lakan uchun narsisizm shunchaki o’zini sevish emas, balki sub’ekt va uning obrazi o’rtasidagi murakkab munosabatlardir.
Xususiyatlari :
- Begonalashish: sub’ekt aslida o’zi bo’lmagan tasvir bilan identifikatsiya qiladi
- To’liqlik illyuziyasi: oyna tasviri birlikning noto’g’ri taassurotini beradi
- Noto’g’ri tan olish: sub’ekt o’zining ichki bo’linishini e’tiborsiz qoldiradi
Lacan narsisizmning shakllanishida Boshqa (ota-ona, jamiyat) muhimligini ta’kidlaydi.
Narsisistik patologiyalar – Lacan va narsisistik kasalliklar: oyna bosqichida fiksatsiya
Lacan ko’zgu bosqichida fiksatsiya natijasida yuzaga keladigan narsisistik kasalliklar haqida nuqtai nazarni taklif qiladi. Lacan uchun oyna bosqichi psixik qurilishda asos bo’lib hisoblanadi. Ushbu bosqichda fiksatsiya narsisistik kasalliklarga olib kelishi mumkin.
Konseptsiyani eslatuvchi
- 6 oydan 18 oygacha bo’lgan davr
- Bola ko’zguda o’zini taniydi va bu tasvir bilan identifikatsiya qiladi
Rivojlanish ahamiyati
- Ego shakllanishi
- O’zini va boshqalarni farqlashning boshlanishi
Oynali sahnani aniqlash
Psixologik rivojlanish ma’lum bir bosqichda “yopishib qolgan” bo’lsa, fiksatsiya sodir bo’ladi.
Mahkamlagichning xususiyatlari
- O’z imidjiga ortiqcha investitsiya qilish
- To’liqlik illyuziyasini engish qiyinligi
- O’zi bilan xayoliy munosabatlarning davom etishi
Lakanga ko’ra narsisistik kasalliklarning namoyon bo’lishi
Tasvirga munosabat
- Tashqi ko’rinish uchun haddan tashqari tashvish
- Doimiy ravishda tashqi tekshirish zarurati
- Kamchiliklarni qabul qilishda qiyinchilik
Boshqalarga munosabat
- Ikkinchisi esa o’zining oynasi yoki kengaytmasi sifatida ko’riladi
- Boshqalikni tan olishda qiyinchilik
- O’zaro munosabatlarni ob’ektivlashtirishga moyillik
Egoning mo’rtligi
- Tanqidga yuqori sezuvchanlik
- Ulug’vorlik va qobiliyatsizlik hissi o’rtasidagi almashinish
- Ideallashtirilgan o’z imidjini himoya qilish uchun doimiy ehtiyoj
Symbolizm bilan bog’liq qiyinchiliklar
- Til va belgilardan foydalanishdagi muammolar
- Tasavvurning reestrida qolish tendentsiyasi
- Ramziy kastratsiyani qabul qilishda qiyinchilik (chegaralar, qonun)
Klinik oqibatlari & Terapevtik yondashuv
- Bemorning o’zi bilan xayoliy munosabatlari ustida ishlang
- Ramziy ishlab chiqishni rag’batlantirish
- Narsisistik munosabatlarning aksi sifatida transferni tahlil qilish.
Yungning individuallashtirish kontseptsiyasi
Jungning yondashuvini tushunish uchun avvalo uning individuallashtirish kontseptsiyasi haqida gapirishimiz kerak:
- Bu insonning o’ziga xos psixologik shaxsga aylanishi jarayonidir
- Bu shaxsning ongli va ongsiz tomonlarini birlashtirishni o’z ichiga oladi.
Jungga ko’ra psixikaning boshlang’ich holati
Jung psixologik rivojlanishni boshlang’ich holatdan boshlab ko’rdi, bu erda:
- Men va tashqi dunyo o’rtasida aniq farq yo’q
- Bola o’z muhiti bilan “mistik ishtirok” holatida yashaydi
- Bu holatni boshqa nazariyotchilar birlamchi narsisizm deb ataydigan holat bilan solishtirish mumkin.
Jungian nuqtai nazaridan shifo
Jung uchun narsisizmni davolash quyidagilarni o’z ichiga oladi:
- Psixologik prognozlarni tan olish
- Shaxsning ongsiz tomonlarini birlashtirish
- Ego va o’zini o’zi o’rtasida sog’lom munosabatlarni rivojlantirish.
Individuallik, o’z-o’zidan ilohiy va asosiy narsissizm
Taklif etilayotgan nazariya Yung va Freyddan ilhom oladi, lekin ilohiy idrok etish markaziga birlamchi narsissizmni qo’yib, undan tashqariga chiqadi. Biz ilohiy tug’ilganmiz, lekin er yuzidagi tajribaga kirganimizdan keyin parchalanib ketamiz. Hayotning maqsadi bizning soyamizni birlashtirish va parchalangan qismlarimizni birlashtirishdir. To’g’ri tushunilgan birlamchi narsissizm bizning dastlabki ilohiy holatimizga olib boradigan yo’l sifatida qaraladi.
Bu jarayon o’zingizning barcha qismlarini shartsiz sevgi bilan qabul qilishni o’z ichiga oladi. Hayot bo’linish va qayta birlashishning kosmik tajribasi sifatida taqdim etiladi. Bu nazariya birlamchi narsissizmni er yuzidagi ilohiy tabiatimizni anglashning kaliti deb hisoblaydi.
Complete Narcissism Release — PDF book
A personal workbook about your voice, boundaries and relationship with yourself. Explore the contents and available languages.