Narcistische manipulatie begrijpen en je leven opnieuw opbouwen

Wat is een narcistische manipulator?

Wat als je in TOXISCHE RELATIES leeft?

Wat is een narcistische manipulator? Definitie

Om de Franse term ‘pervers narcissique’ goed te definiëren, is het belangrijk de afzonderlijke woorden te begrijpen en zo tot een overkoepelende definitie te komen.

Het woord ‘pervers’ verwijst naar iemand die verdorvenheid of perversie vertoont. Met andere woorden: iemand die er plezier in heeft kwaad te doen of het aan te moedigen.

Het bijvoeglijk naamwoord ‘narcistisch’ verwijst naar narcisme: een emotionele gerichtheid op zichzelf, zelfbewondering en zelfbeschouwing. Een narcistische manipulator heeft dus een positief beeld van zichzelf en verhoogt zijn eigenwaarde door anderen neer te halen.

Kenmerken van een narcistische manipulator – Het profiel

Een narcistische manipulator kan vriendelijk, aantrekkelijk en soms gereserveerd overkomen. De charmante en vleiende kant valt in de smaak bij de omgeving. Toch ontstaat al snel een ongemakkelijk gevoel wanneer je een hechte relatie met zo iemand hebt. De narcistische manipulator heeft een sterke behoefte aan bewondering en doet zich voor als superieur aan anderen. Die voelt zich niet schuldig wanneer anderen worden gekwetst. Deze persoon is een bedreven manipulator: de mensen in de directe omgeving worden daarvan het slachtoffer.

Het slachtoffer van narcistisch misbruik

Het slachtoffer blijft gevangen in de relatie. De narcistische manipulator ziet zichzelf als onschuldig en beschuldigt het slachtoffer ervan de situatie te ontkennen of te overdrijven. Verschillende manipulatietechnieken worden gebruikt om het slachtoffer in de val te lokken:

1. Door aandachtig te luisteren, herkent de manipulator de kwetsbaarheden van het slachtoffer. Momenten van twijfel en angst kunnen vervolgens tegen het slachtoffer worden gebruikt.
2. Ondanks de kwetsbaarheden en het gebrek aan zelfvertrouwen wordt het slachtoffer eerst geïdealiseerd. De manipulator geeft complimenten over het uiterlijk en herhaalt dat het slachtoffer een goed mens is. Het doel is het volledige vertrouwen van het slachtoffer te winnen.
3. Zodra dat vertrouwen is gewonnen, begint de manipulator kritiek te geven op het uiterlijk of de persoonlijkheid. Het slachtoffer gaat zich dom voelen en trekt de manipulator niet in twijfel.

Zo blijft het slachtoffer een marionet. De narcistische manipulator zorgt ervoor dat het spel verborgen blijft en niemand het opmerkt.

Signalen van narcistische manipulatie

Er zijn verschillende kenmerken waaraan manipulatief gedrag kan worden herkend. De narcistische manipulator:

• communiceert onduidelijk met de omgeving,
• verandert vaak van mening,
• liegt,
• is jaloers,
• kan fouten niet toegeven en neemt geen verantwoordelijkheid voor zijn daden,
• kan de gevoelens en behoeften van anderen niet begrijpen,
• zoekt voortdurend succes of erkenning,
• laat vaak twee of meer gezichten zien,
• is zich niet bewust van de schade die hij of zij veroorzaakt.

De narcistische manipulator oefent een zorgvuldig berekende invloed uit op anderen.

De narcistische man

Volgens de Franse brontekst komt narcistische perversie vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Bij mannen worden verschillende kenmerken beschreven:

• hij wil en voelt zich superieur aan anderen,
• hij is grootheidszuchtig en verlangt buitensporig naar macht, roem en succes,
• hij is ervan overtuigd dat hij uitzonderlijk is en wil alleen omgaan met uitzonderlijke mensen,
• hij heeft voortdurend behoefte aan bewondering,
• hij vindt dat hij recht heeft op een voorkeursbehandeling en verwacht dat anderen zich aan zijn wensen onderwerpen,
• hij benut anderen om zijn doelen te bereiken,
• hij kan geen empathie tonen.

De narcistische vrouw

Narcistische manipulatie komt niet alleen bij mannen voor. Ook vrouwen kunnen dit gedrag vertonen binnen het gezin, een relatie, de vriendenkring of op het werk. De werkwijze en signalen lijken op die bij mannen. De brontekst beschrijft bij vrouwen ook enkele subtiele verschillen:

• ze is bijzonder bedreven in verleiden,
• ze wil haar succes laten zien,
• ze gebruikt seks als middel om controle uit te oefenen,
• ze wil beschermd worden door zich kwetsbaar voor te doen.

Hoe herken je een narcistische manipulator? Het gedrag

Deze gedragingen worden genoemd om een narcistische manipulator te herkennen:

• de persoon manipuleert,
• toont geen empathie,
• is bijzonder bedreven in verleiden,
• geeft het slachtoffer een schuldgevoel,
• is egocentrisch,
• eist perfectie van anderen,
• verspreidt onwaarheden,
• stelt hoge seksuele eisen,
• bekritiseert en kleineert,
• is achterdochtig.

Test over narcistische manipulatie

Om je eigen narcistische gedrag te onderzoeken, kun je jezelf deze vragen stellen:

• Heb ik weinig empathie en berouw?
• Ben ik neerbuigend en voel ik me superieur?
• Heb ik een hoog maar kwetsbaar gevoel van eigenwaarde?
• Intimideer en kleineer ik anderen?
• Zoek ik voortdurend aandacht en bewondering?
• Kan ik zelfs de lichtste kritiek niet verdragen?
• Overschat ik mijn eigen belang?
• Respecteer ik de grenzen van anderen niet?
• Ben ik erg egoïstisch en egocentrisch?
• Heb ik oppervlakkige relaties?
• Kan ik niet verdragen dat anderen beslissingen voor mij nemen?
• Neem ik geen verantwoordelijkheid voor mijn eigen fouten?
• Ben ik afgunstig en denk ik dat anderen jaloers op mij zijn?
• Profiteer ik van anderen zonder schaamte of schuldgevoel?
• Voel ik me beter dan anderen?
• Overschat ik mijn intellectuele en lichamelijke superioriteit?
• Ben ik arrogant en vijandig?

De narcistische manipulator en geld

De narcistische manipulator heeft een sterke band met geld en gebruikt het om controle uit te oefenen. Veel geld hebben, of zelfs een beetje, geeft een gevoel van dominantie en macht over anderen. Het gaat niet alleen om geld op zichzelf, maar ook om het gevoel dat het geeft. Volgens de manipulator brengt geld bewondering, welzijn, een hoger gevoel van eigenwaarde, vrijheid, macht en veiligheid.

De narcistische manipulator ziet geld als een middel om een doel te bereiken en denkt ermee vriendschap, liefde en geluk te kunnen kopen. Toch gaat het doorgaans vooral om de behoefte zich gewaardeerd en bewonderd te voelen.

Narcistische manipulatie op het werk – De narcistische leidinggevende

Narcistische manipulatie komt ook op het werk voor. Het is pijnlijk om te bedenken dat een leidinggevende bewust het welzijn en de loopbaan van een werknemer kan schaden. Achter het masker van leiderschap kan de bedoeling schuilgaan de werknemer te laten lijden. De brontekst beschrijft de volgende signalen:

• de leidinggevende tast de lichamelijke integriteit van het slachtoffer aan,
• één werknemer wordt het doelwit van de aanhoudende aanvallen,
• de leidinggevende brengt de werknemer professioneel in diskrediet,
• het psychische pestgedrag wordt met een zogenaamd objectieve reden gerechtvaardigd,
• de leidinggevende kleineert het slachtoffer tegenover de groep,
• het slachtoffer wordt geïsoleerd,
• de leidinggevende verhindert dat het slachtoffer zich uitspreekt.

De narcistische vader

Een narcistische manipulator kan een familielid, partner, collega of vriend zijn. Ook een ouder kan dit gedrag vertonen. Een narcistische vader is een manipulerende ouder die zich superieur wil voelen aan zijn kinderen. Om zichzelf te laten gelden, kleineert hij zijn kinderen en schaadt hij de ontwikkeling van hun zelfvertrouwen. Hij concurreert met zijn kinderen en ziet hun successen als een bedreiging. Zijn kinderen groeien op met gevoelens van minderwaardigheid en schuld en hebben weinig vertrouwen in zichzelf. De narcistische vader vertoont deze kenmerken:

• hij bezorgt anderen een schuldgevoel in naam van de familieband,
• zelfs wanneer hij afwezig is, gaat het gesprek voortdurend over hem,
• hij trekt de vaardigheden, persoonlijkheid en kwaliteiten van zijn kinderen in twijfel,
• hij veroordeelt en kleineert,
• hij bekritiseert,
• hij dwingt zijn gezin dingen te doen die zij niet uit vrije wil zouden doen,
• hij is jaloers,
• hij geeft zijn gezin het gevoel gevangen te zitten,
• hij liegt,
• hij ontkent wat duidelijk is en verdraagt geen kritiek,
• hij neemt een slachtofferrol aan om medelijden te krijgen,
• hij gebruikt openlijke chantage of verborgen bedreigingen,
• hij is egocentrisch,
• hij kan een partnerrelatie verbreken,
• hij zaait onenigheid,
• hij verdeelt om te heersen.

De narcistische moeder

Een narcistische moeder kan destructief zijn voor haar kinderen. Dit kan hun leven blijvend tekenen. De brontekst noemt talrijke kenmerken van deze schadelijke moeder:

• ze gebruikt liefdevolle woorden om haar wreedheid te verbergen,
• ze laat haar kinderen geen zelfstandigheid,
• ze trekt het favoriete kind voor en kleineert de anderen, die als zondebok dienen,
• ze erkent het succes van haar kind alleen als ze zelf de eer kan opeisen,
• volgens haar hebben haar kinderen altijd ongelijk,
• ze doet alsof haar kind gek is,
• ze is jaloers en wil alles controleren,
• ze verzint onware scenario’s,
• ze wil in het middelpunt van de aandacht staan,
• ze manipuleert en maakt anderen ongelukkig,
• alleen haar eigen behoeften, wensen en gevoelens tellen,
• ze verdraagt geen kritiek,
• ze zaait angst,
• ze is kleinzielig en kinderachtig,
• ze is schaamteloos en agressief,
• ze profiteert van anderen,
• ze projecteert haar eigen fouten op haar kinderen,
• ze biedt nooit excuses aan en heeft geen spijt van wat ze heeft gedaan,
• ze beseft niet dat anderen lijden,
• ze geeft anderen de schuld van alles wat misgaat in haar leven,
• ze beschadigt relaties,
• ze doet zich kwetsbaar of machteloos voor wanneer ze met de onvermijdelijke gevolgen van haar schadelijke gedrag wordt geconfronteerd.

Narcistisch gedrag bij kinderen

De Franse brontekst beschrijft een kind met narcistisch gedrag als iemand die het de omgeving voortdurend moeilijk maakt, vooral de ouders en broers en zussen. Als voorbeelden van dit zich ontwikkelende gedrag worden genoemd:

• het kind verdraagt geen ‘NEE’,
• het jammert,
• het blijft aandringen om te krijgen wat het wil,
• het wordt boos,
• het klaagt,
• het mokt,
• het stelt zich op als slachtoffer van klasgenoten en leerkrachten,
• het manipuleert zijn ouders,
• het verzet zich tegen het gezag van leerkrachten,
• het richt de aandacht steeds op iets anders,
• het weigert verzoeken die niet aan zijn wensen voldoen.

Narcistische manipulatie binnen het koppel

Ook binnen een partnerrelatie kan narcistische manipulatie voorkomen. De manipulator kan de partner zowel verleiden als angst aanjagen. In de loop van de relatie kunnen deze signalen wijzen op schadelijke, strategische patronen:

• bij de eerste ontmoeting werd je op slag verliefd,
• de partner is ziekelijk jaloers en bijzonder bezitterig,
• de partner kleineert je ondanks de complimenten die je krijgt,
• jij bent altijd degene die fout zit,
• de partner liegt en is vaak onduidelijk,
• de manipulator biedt je regelmatig financiële hulp aan,
• de partner verdraagt geen kritiek,
• de partner wil de enige zijn die voor jouw geluk zorgt.

Hoe leef je met een narcistische manipulator?

De brontekst stelt deze handvatten voor om met een narcistische manipulator te leven:

• wees realistisch,
• luister goed naar jezelf,
• oefen mindfulness,
• stel jezelf de juiste vragen,
• versterk ook de positieve aspecten.

Er kunnen andere, effectievere oplossingen bestaan, maar dit zijn eenvoudige eerste handvatten.

Hoe ontwikkelt narcistische manipulatie zich?

De Franse brontekst brengt dit in verband met:

• een laag gevoel van eigenwaarde,
• emotionele afhankelijkheid,
• het niet kennen van dit patroon,
• het niet kunnen voorstellen dat narcistische perversie bestaat.

De narcistische manipulator en zijn moeder

De Franse brontekst beschrijft aantrekking tot de ouder van het andere geslacht op jonge leeftijd: een jongetje dat verliefd is op zijn moeder. Later zou de narcistische manipulator zich aangetrokken voelen tot vrouwen die hem op dezelfde manier stimuleren als zijn moeder. Hij zoekt de vertrouwde geborgenheid van de armen van de moeder die voor hem zorgde en herkent positieve, negatieve of lichamelijke kenmerken. Dit kan gezond of juist ongezond zijn. De brontekst beschrijft de relatie met zijn moeder als:

• alles en het tegenovergestelde daarvan,
• een relatie die nooit in balans is.

Voorbeelden zijn:

• intense liefde tegenover haat of afwijzing,
• desinteresse tegenover de behoefte haar te redden,
• te grote betrokkenheid,
• geen grenzen en verstrengeling,
• genegeerd worden tegenover voorgetrokken worden,
• gecontroleerd worden,
• bewondering en behoefte aan genegenheid,
• overmatige betrokkenheid,
• kritiek tegenover idealisering,
• een verleidende, bijna geseksualiseerde relatie,
• competitie,
• de belangrijkste persoon in haar leven willen blijven,
• goedkeuring zoeken om geliefd te worden.

Kan een narcistische manipulator veranderen?

Een narcistische manipulator kan veranderen door zich bewust te worden van het eigen gedrag en aan zichzelf te werken. Verschillende vormen van psychotherapie kunnen helpen om de onderliggende problemen te onderzoeken:

1. gezinstherapie: verschillende gesprekken onderzoeken communicatieproblemen en conflicten om relationele problemen aan te pakken,
2. groepstherapie: de persoon ontmoet anderen met vergelijkbare problemen en werkt aan betere relaties,
3. individuele therapie: deze kan meerdere jaren duren en is gericht op het herstructureren van de persoonlijkheid en het ontwikkelen van een realistisch, positief zelfbeeld;

Er bestaat geen medicijn specifiek tegen narcistische perversie. Bij bijkomende klachten kunnen medicijnen, zoals antidepressiva of middelen tegen angst, door een arts worden ingezet.

Een narcistische manipulator verlaten – Relatiebreuk en scheiding

Een narcistische manipulator verlaten kan een uitweg bieden uit uitputting en verlies van zelfvertrouwen. Een harmonieuze en gezonde relatie blijft mogelijk. Het is belangrijk je omgeving te informeren. Juridische hulp kan nodig zijn, omdat de manipulator je reputatie kan proberen te schaden. Vrienden kunnen je ondersteunen. Ook een psychotherapeut raadplegen wordt aanbevolen.

Hoe laat je een narcistische manipulator achter je?

Deze handvatten kunnen je helpen:

• neem rust,
• bouw je sociale leven weer op,
• sport of doe iets waar je plezier aan beleeft,
• herstel het contact met naasten en vrienden.

Leer JEZELF kennen om te herstellen